एकेकाळची लावणीसम्राज्ञी… जिच्या अदाकारीने लालबाग परळचं हनुमान थिएटर वन्स मोअर, टाळ्या, शिट्या आणि दौलत जादा करत गाजलं. जिच्या अदाकारीने आणि सौंदर्यानं चाळीस वर्षांपूर्वी अनेक तमाशा रसिकांना घायाळ केलं. महाराष्ट्राच्या या लावणीसम्राज्ञीवर रस्त्यावर भीक मागण्याची वेळ आली आहे. शांताबाई अर्जुन लोंढे (रा.कोपरगाव) असे त्यांचे माहेरचे नाव. शांताबाई भटक्या समाजातील असल्याने लहान वयात तमाशात नृत्यकाम करू लागल्या. गायिकाही झाल्या. सौंदर्य, आवाज, नृत्य या तीन गोष्टींवर त्यांनी चाळीस वर्षांपूर्वी रसूल पिंजारी वडीतकर, भिका-भीमा सांगवीकर, धोंडू कोंडू सिंधीकर, हरिभाऊ अन्वीकर, शंकरराव खिर्डीकर आदींच्या तमाशात लावणी गाजवली. लालबाग परळचं हनुमान थिएटर गाजवलं. शांताबाईंना ना पती, ना कुणी जवळचं. कोंडुराम लोंढे हा भाचा मजुरी करतो. तो थोडंफार लक्ष देतो. कोपरगाव बस स्थानकचं शांताबाईंचं घर. आता शांताबाईंना हवं आहे हक्काचं घर.
बस स्थानकच शांताबाईंच घर
शांताबाई कोपरगावकर या पोटाची खळगी भरण्यासाठी कोपरगाव शहरात भीक मागत फिरत आहेत. लोकही त्यांना मदत करतात. दिवसभर शहरभर फिरून भीक मागून दोन वेळाची जेवणाची व्यवस्था झाल्यानंतर रात्री झोपण्यासाठी हक्काचा निवारा नसल्याने ते कोपरगाव बस स्थानक येथे येऊन झोपतात. जणू कोपरगाव बस स्थानकच शांताबाईंचं घर बनलं आहे.
शांताबाईंवर अशी वेळ का आली?
कोपरगाव येथील काही लोकांनी शांताबाई कोपरगावकर नावाने तमाशा काढला. शांताबाई मालक झाल्या. पन्नास-साठ लोकांचं पोट भरू लागल्या. यात्रे-जत्रेत तमाशा प्रसिद्ध झाला. बक्कळ पैसा मिळू लागला. पण अशिक्षित शांताबाईंची फसवणूक झाली. तमाशा सुरू करण्यासाठी मदत करणाऱ्यांनीच सर्व तमाशा विकून टाकला. शांताबाई उद्ध्वस्त झाल्या. मानसिक आजारानं ग्रासलं आणि त्या उद्विग्न अवस्थेत भीक मागू लागल्या.
एक तमाशा कलावंत म्हणून शांताबाई कोपरगावकर यांना शासनाकडून दर महिन्याला दोन हजार रुपये मानधन मिळत आहे. मात्र या महागाईच्या काळात दोन हजार रुपयात काय होतं? असा प्रश्नही शांताबाई यांनी उपस्थित केला. एक हक्काचं घर आणि शासनाकडून वाढीव मानधन मिळावं, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली.
‘शांताबाईंची अशी अवस्था पाहून वाईट वाटलं’
शांताबाई कोपरगावकरांचा व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला. आम्ही तो व्हिडिओ पाहून शांताबाईंचा शोध घेतला. एक कालाप्रेमी म्हणून एका तमाशा कलावंतांचे अशा प्रकारचे हाल पाहून आम्हाला वाईट वाटलं. मग आम्ही त्यांना आमच्या गाडीत बसवून त्यांच्या भाच्याकडे नेलं. तिथे त्यांचे कपडे वगैरे बदलण्यास सांगितले. नंतर शिर्डी येथील रुग्णालयात नेलं आणि त्यांच्यावर उपचार केले. आता शांताबाईंना गरज आहे ती स्वतःच्या हक्काच्या घराची. त्यासाठी त्यांना मदत मिळावी हीच अपेक्षा.
शांताबाईंचा व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला आणि मग सुरू झाला शांताबाईचा शोध. माझी व माझ्या मित्रांची नजर शांताबाईला कोपरगावत शोधू लागली. अखेर शांताबाई कोपरगावच्या विघ्नेश्वर चौकात आढळून आल्या. त्यांना बघताच क्षणी मला खूप आनंद झाला आणि वाईटही वाटलं. एकेकाळी तमाशाचा रंगमंच गाजवणारी ही बाई आज अशा वाईट अवस्थेत जगते आहे. मी घाबरतच त्यांच्याशी बोलण्याचा प्रयत्न केला. कारण मला अनेकांनी सांगितलं की त्यांचं मानसिक संतुलन बिघडलेलं आहे. ती खूप घाण घाण शिव्या देते. परंतु दोन तासांच्या आमच्या मुलाखतीत तिने एकही शब्द वाईट उच्चारला नाही. उलट तिने आम्हास अनेक लावण्या, लोकगीते, हिंदी गीते ऐकवली.
