सोलापूर – भारतीय संगीत सृष्टीतील एक देदिप्यमान नक्षत्र आणि आपल्या आवाजाच्या जादूने जगभरातील कोट्यवधी रसिकांच्या हृदयावर सात दशकांहून अधिक काळ अधिराज्य गाजवणाऱ्या स्वरसम्राज्ञी आशा भोसले अनंतात विलीन झाल्या. त्यांच्या निधनाने भारतीय संगीतातील ‘आशा’ नावाचा चैतन्याचा झरा आटला असून, एका सुवर्णयुगाचा अंत झाला आहे.
संघर्ष आणि स्वावलंबनाचा प्रवास
सांगलीत जन्मलेल्या आणि पंडित दीनानाथ मंगेशकरांच्या पोटी जन्म घेतलेल्या आशाताईंना संगीताचा वारसा जन्मजात मिळाला होता. मात्र, थोरली बहीण लता मंगेशकर यांच्यासारख्या उत्तुंग व्यक्तिमत्त्वाच्या सावलीत स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे हे मोठे आव्हान होते. आशाताईंनी ते आव्हान केवळ पेललेच नाही, तर आपल्या खास शैलीने संगीताच्या विश्वात एक स्वतंत्र ‘मुलुख’ उभा केला. सुरुवातीच्या काळात अनेक नकार पचवून, कठीण प्रसंगांशी दोन हात करत त्यांनी आपली सांगीतिक कारकीर्द घडवली.
अष्टपैलुत्वाचा धबधबा, मराठी मनाचा मानबिंदू
आशाताईंच्या आवाजाची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्याचे अष्टपैलुत्व. शास्त्रीय संगीत, सुगम संगीत, लावणी, गझल, भक्तीगीत आणि पाश्चात्य ढंगाची गाणी असा एकही प्रकार नसेल जो त्यांच्या आवाजाने समृद्ध झाला नाही. ‘बुगडी माझी सांडली गं’ म्हणताना लावणीत आणलेली नजाकत असो, किंवा ‘तुझे गीत गाण्यासाठी’ मधील आर्तता, मराठी मातीच्या संस्कृतीशी त्यांचे नाते अतूट होते.
हिंदी सिनेसृष्टीतील क्रांती, भावपूर्ण गझल
ओ.पी.नय्यर यांच्या तालमीतील त्यांची गाणी आणि आर.डी.बर्मन यांच्यासोबतचा त्यांचा ‘पॉप’ अवतार भारतीय संगीताला आधुनिकता देणारा ठरला. ‘उमराव जान’ मधील त्यांच्या गझलांनी रसिकांच्या डोळ्यांत पाणी आणले. त्यांच्या उर्दू उच्चारांमधील स्पष्टता आणि शब्दांमधील भाव हे थक्क करणारे होते.
विक्रमी कारकीर्द आणि सन्मान, एक चिरतरुण ऊर्जा
जगातील सर्वाधिक गाणी ध्वनिमुद्रित करणारी गायिका म्हणून ‘गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड’मध्ये त्यांची नोंद झाली. त्यांना भारत सरकारने ‘पद्मविभूषण’ आणि चित्रपट सृष्टीतील सर्वोच्च ‘दादासाहेब फाळके पुरस्कारा’ने सन्मानित केले. दोन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांसह अनेक फिल्मफेअर पुरस्कार त्यांच्या नावावर आहेत. आशाताई केवळ त्यांच्या आवाजासाठीच नाही, तर त्यांच्या जिद्दीसाठी आणि उत्साहासाठी ओळखल्या जात. वयाच्या नव्वदीतही स्टेजवर परफॉर्म करतानाची त्यांची ऊर्जा तरुणांना लाजवणारी होती. “जीवन हे गाण्यासाठी आहे आणि ते आनंदाने जगले पाहिजे,” हाच संदेश त्यांनी आपल्या कृतीतून दिला.
कधीही न भरून येणारी पोकळी
लतादीदींच्या निधनानंतर संगीत विश्वाचा जो मुख्य आधारस्तंभ उरला होता, तो आज कोसळला आहे. एका बाजूला शास्त्रीय बैठक आणि दुसऱ्या बाजूला आधुनिकतेचा ध्यास यांचा सुवर्णमध्य म्हणजे आशा भोसले होत्या. त्यांच्या निधनामुळे भारतीय संस्कृतीची आणि विशेषतः मराठी संगीत विश्वाची कधीही न भरून येणारी हानी झाली आहे. त्यांच्या अजरामर गीतांच्या रूपाने आशाताईंचा स्वर आपल्यात सदैव जिवंत राहील. स्वरसम्राज्ञी आशा भोसले यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली !
– प्रा.राजेंद्र ठोंबरे, सांगोला, संकलन- दिपक भाकरे, सांगोला.
