सोलापूर : छत्रपती श्री शिवाजी महाराजांनी अफजलखानाचा पराभव केवळ तलवारीच्या बळावर नव्हे, तर बुद्धिमत्ता, संयम, मानसशास्त्रीय डावपेच आणि दूरदृष्टीच्या आधारे केला. युद्धात शत्रूला पराभूत करण्यापूर्वी त्याच्या मनावर विजय मिळविणे हीच खरी युद्धनीती असल्याचे प्रतिपादन इतिहास अभ्यासक आणि शिवचरित्र व्याख्याते मोहन शेटे यांनी शिवराज्याभिषेक सोहळ्यानिमित्त आयोजित व्याख्यानात केले.
अफजलखानाच्या स्वभावाचा सखोल अभ्यास करून शिवाजी महाराजांनी त्याच्या लोभ, अहंकार आणि उतावळेपणाचा अचूक उपयोग केला. नजराणे पाठवून त्याच्या मनात लालसा निर्माण केली, स्वतः घाबरल्याचा आभास निर्माण करून त्याचा अहंकार चिथावला आणि तब्बल सहा महिने वेळ काढत त्याला प्रतापगडाच्या पायथ्याशी असलेल्या जावळीच्या प्रतिकूल भौगोलिक प्रदेशात येण्यास भाग पाडले. युद्धभूमी स्वतःस अनुकूल करून शत्रूला तेथे खेचून आणणे, ही जगातील सर्वोच्च युद्धनीती असल्याचे त्यांनी उदाहरणांसह स्पष्ट केले.
श्री. शेटे म्हणाले, प्रतापगडावरील भेटीपूर्वीच महाराजांनी मानसिक आणि रणनीतिक पातळीवर अर्धे युद्ध जिंकले होते. प्रतापगड आणि महाबळेश्वरच्या डोंगररांगांमधील जावळी ही अफजलखानासाठी सापळा ठरली. त्यामुळे १० नोव्हेंबर १६५९ रोजी झालेली प्रतापगडावरील भेट ही केवळ दोन व्यक्तींमधील संघर्ष नव्हती, तर दोन विचारप्रवाहांचा निर्णायक सामना होता.
ब्रिटिश अधिकारी रिचर्ड टेम्पल यांच्या उल्लेखाचा दाखला देत त्यांनी सांगितले की, प्रतापगडाच्या पायथ्याशी घडलेली घटना ही हिंदुस्थानच्या इतिहासाला कलाटणी देणारी ठरली. महाराजांचा एक क्षणाचा निर्णयही संपूर्ण इतिहास बदलू शकला असता, याची जाणीव प्रत्येकाने ठेवली पाहिजे.
श्री तुळजाभवानीवरील महाराजांची अखंड श्रद्धा, प्रतापगडावर श्री भवानीमातेची प्रतिष्ठापना आणि धर्मरक्षणासाठी केलेला संघर्ष यावर भाष्य करताना त्यांनी सांगितले की, छत्रपती श्री शिवाजी महाराजांचे जीवन हे केवळ एका राजाचे चरित्र नसून संस्कृती, स्वाभिमान आणि राष्ट्ररक्षणाचा अखंड संदेश आहे.
व्याख्यानाच्या शेवटी त्यांनी युवकांना आवाहन केले की, छत्रपती श्री शिवाजी महाराजांकडून केवळ शौर्य नव्हे, तर नियोजन, संयम, अभ्यास, परिस्थितीचे अचूक विश्लेषण आणि बुद्धीच्या बळावर संकटांवर मात करण्याची प्रेरणा घ्यावी. समाजाने इतिहासाकडे भावनेइतक्याच विवेकाने पाहिले, तरच राष्ट्रनिर्मितीची खरी दिशा मिळेल, असा संदेशही मोहन शेटे यांनी दिला.
