मंगळवेढा – मंगळवेढ्यातील छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या शिवतीर्थावर सर्व जाती-धर्मातील नागरिकांनी एकत्र येऊन अन्यायाविरोधात आवाज उठवला. “आम्ही मंगळवेढेकर” या भूमिकेतून नागरिकांनी मोर्चा, निवेदन, आंदोलन तसेच मंगळवेढा बंदच्या माध्यमातून प्रशासनाचे लक्ष वेधले. या आंदोलनानंतर आमदार समाधान दादा अवताडे यांनी मंगळवेढेकरांना दिलेल्या आश्वासनांमुळे प्रस्तावित बेमुदत मंगळवेढा बंद मागे घेण्यात आला. मात्र त्या आश्वासनांना आता सहा दिवस उलटूनही अपेक्षित गतीने कार्यवाही होत नसल्याने नागरिकांमध्ये नाराजीचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
शिवतीर्थावर दिलेला शब्द केवळ आंदोलन शांत करण्यासाठीचा नव्हता, तर मंगळवेढेकरांच्या विश्वासाचा शब्द होता. आता तो शब्द पाळला जाणार की राजकारणाच्या गर्दीत विरून जाणार, याचे उत्तर प्रशासन आणि लोकप्रतिनिधींना द्यावे लागणार आहे.
बारा आरोपींपैकी केवळ एकच अटक
आंदोलनकर्त्यांच्या म्हणण्यानुसार, संबंधित प्रकरणात एकूण बारा आरोपी असून आतापर्यंत केवळ एका आरोपीला अटक झाली आहे. त्यामुळे उर्वरित आरोपींच्या अटकेचे काय, असा सवाल नागरिकांकडून उपस्थित केला जात आहे. सोशल मीडियावरही या कारवाईबाबत नाराजी व्यक्त होत आहे. संबंधित प्रकरणातील काही आरोपी पोलीस ठाण्याच्या परिसरात फिरत असल्याचा आरोपही केला जात आहे.
आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर आमदार समाधान दादा अवताडे यांनी आरोपींना अटक करण्यात येईल, तसेच कथित खोट्या ॲट्रॉसिटी प्रकरणात पोलीस प्रशासनाकडून योग्य ती कार्यवाही केली जाईल, असे आश्वासन दिले होते. संबंधित आरोपीकडून माफीनामा घेण्याबाबत, अनिता काळुंगे यांच्या प्लॉटवरील अतिक्रमण हटवण्याबाबत तसेच दामाजी चौकात अवास्तव वाहने उभी करून नागरिकांना त्रास देणाऱ्या कथित टोळीवर कारवाई करण्याबाबतही आश्वासन दिल्याचे सांगितले जाते.
बेमुदत बंद का मागे घेतला?
“आम्ही मंगळवेढेकर” या भूमिकेतून नागरिकांनी बेमुदत मंगळवेढा बंदची भूमिका घेतली होती. मात्र शिवतीर्थावर लोकप्रतिनिधींनी दिलेल्या शब्दावर विश्वास ठेवून नागरिकांनी बंद मागे घेतला. आंदोलनाच्या वेळी आमदारांनी दिलेल्या आश्वासनांवर विश्वास ठेवून नागरिकांनी संयम बाळगला. परंतु आता त्या आश्वासनांची अंमलबजावणी तातडीने होत नसल्याने नागरिकांचा आक्षेप वाढताना दिसतो आहे.
बंद मागे घेतल्यानंतर आश्वासनांची अंमलबजावणी करण्याची संपूर्ण जबाबदारी प्रशासन आणि लोकप्रतिनिधींवर आहे. मात्र सहा दिवसांतही ठोस पाऊले उचलली जात नसल्याने नागरिकांमध्ये “आंदोलन थांबवण्यासाठीच आश्वासने दिली गेली का?” असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.
अनिता काळुंगे यांना न्याय कधी?
अनिता काळुंगे यांना न्याय कधी मिळणार आणि त्यांच्या प्लॉटवरील कथित अतिक्रमणाचा प्रश्न कधी सुटणार, हा या आंदोलनाचा प्रमुख मुद्दा आहे. अतिक्रमण हटवण्याचे आश्वासन देण्यात आले असेल, तर त्याची अंमलबजावणी तातडीने का होत नाही, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.
एका महिलेच्या न्यायाच्या प्रश्नाला राजकीय रंग न देता प्रशासनाने कायद्याच्या चौकटीत तातडीने निर्णय घ्यावा, अशी अपेक्षा नागरिक व्यक्त करीत आहेत. अतिक्रमणाविरोधातील कारवाई केवळ कागदोपत्रांपुरती मर्यादित राहू नये; ती प्रत्यक्ष पाहणी, मोजणी आणि ठोस कारवाईच्या स्वरूपात दिसावी, अशी मागणी आंदोलनकर्त्यांकडून केली जात आहे.
दामाजी चौक आणि पोलीस बंदोबस्त
दामाजी चौकात अवास्तव वाहने उभी करून नागरिकांना त्रास देणाऱ्या कथित टोळीवर कारवाई करण्याची तसेच तेथे कायमस्वरूपी पोलीस बंदोबस्त देण्याची मागणी करण्यात आली होती. या मागणीवरही आजपर्यंत ठोस निर्णय घेतला गेला नाही, अशी तक्रार नागरिकांकडून केली जात आहे.
चौकातील वाहतूक व्यवस्था, नागरिकांची सुरक्षितता आणि शहरातील शांतता यांच्या दृष्टीने दामाजी चौकात कायमस्वरूपी पोलीस बंदोबस्त देणे आवश्यक असल्याचे आंदोलनकर्त्यांचे म्हणणे आहे. या सर्व मुद्द्यांवर प्रशासनाने तातडीने पावले उचलावीत, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
राजकारण होणार की न्याय मिळणार?
शिवतीर्थावर दिलेल्या शब्दांची अंमलबजावणी करण्याऐवजी या प्रकरणाचे राजकारण झाले, तर आंदोलनामागे उभे असलेल्या नागरिकांचा विश्वास डळमळीत होऊ शकतो. त्यामुळे प्रशासनाने कोणत्याही दबावाला बळी न पडता निष्पक्ष चौकशी, कायदेशीर प्रक्रिया आणि दोषीवर नियमानुसार कारवाई करावी, अशी मागणी जोर धरत आहे.
कायदा सर्वांसाठी समान असावा. या प्रकरणात कोण दोषी आणि कोण निर्दोष, याचा अंतिम निर्णय पोलीस तपास आणि न्यायालयीन प्रक्रियेतूनच व्हावा. कोणत्याही व्यक्तीवर केवळ आरोपांच्या आधारावर अन्याय होऊ नये. त्याचवेळी कायदा हातात घेणाऱ्या किंवा कायद्याचा गैरवापर करणाऱ्या कोणत्याही प्रवृत्तीला संरक्षण मिळू नये. कायद्यापुढे सर्व समान, हा मूलभूत सिद्धांत प्रत्यक्षात दिसला पाहिजे.
प्रश्न फक्त एका व्यक्तीचा नाही
मंगळवेढ्यातील नागरिकांचा प्रश्न केवळ एका व्यक्तीपुरता मर्यादित नसून तो कायद्याचे राज्य आणि प्रशासनावरील जनतेचा विश्वास यांच्याशी संबंधित आहे. जात-धर्माच्या पलीकडे जाऊन नागरिक एकत्र आले असताना या एकजुटीचा सकारात्मक परिणाम दिसणे अपेक्षित होते. मात्र कारवाईला विलंब होत राहिल्यास नागरिकांच्या संयमाचा अंत होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
माफीनामा होत नसल्याचे दिसून आल्याने एक नगरसेवक आमदारांना भारी झाल्याची चर्चा सर्वत्र सुरू आहे.
शिवतीर्थ हे केवळ एक चौक नाही; ते अस्मितेचे, स्वाभिमानाचे आणि जनभावनेचे प्रतीक आहे. शिवतीर्थावर दिलेला शब्द हा मंगळवेढेकरांच्या विश्वासाचा शब्द आहे. आता वेळ कृतीची आहे. आरोपींची अटक, अतिक्रमण हटवणे, माफीनामा आणि दामाजी चौकातील पोलीस बंदोबस्त या मागण्यांवर तातडीने ठोस निर्णय घ्यावा. अन्यथा पुन्हा एकदा नागरिक रस्त्यावर उतरण्यास भाग पडतील, असा इशारा आंदोलनकर्त्यांनी दिला आहे.
