सोलापूर – तीर्थक्षेत्र बाळेत श्री खंडोबा देवाच्या यात्रेचा प्रारंभ आज चंपाषष्ठीला मोठ्या उत्साही आणि धार्मिक वातावरणात झाला. पहाटे पाच वाजता काकडा आरती करण्यात आली. तद्नंतर अभिषेक आणि महापूजा धार्मिक कार्यक्रम संपन्न झाल्यानंतर श्रींच्या दर्शन घेण्यासाठी मंदिर भाविकांसाठी खुले करण्यात आले. यावेळी अनेक भाविकांनी भरीत रोडग्याचा नैवेद्य अर्पण करत बेल भंडारा उधळून येळकोट येळकोट जय मल्हार सदानंदाचा येळकोट घोषणा देत मंदिरास प्रदक्षिणा घातल्या. यावेळी मंदिर परिसरात तसेच श्रींच्या गर्भ गाभाऱ्यात आकर्षक फुलांची सजावट साकारण्यात आली होती. मंदिराच्या आग्रभागी “शिवमल्हार” फुलातील सजवलेले अक्षरे भक्तांचे लक्ष वेधून घेत होती.
दरम्यान, मार्गशीर्ष महिन्यातील षष्ठी ही चंपाषष्ठी अथवा मार्तंडभैरव षष्ठी म्हणून सर्वत्र साजरी होत असते. मार्गशीर्ष महिन्याला शुक्रवार (दि. २१ )पासून प्रारंभ झाला. याच दिवसापासून मार्तंडभैरव षड्यात्रोत्सवासही प्रारंभ झाला. या मासाचा पहिला दिवस ‘खंडोबाची नवरात्री’ आणि ‘देवदिवाळी’ म्हणून साजरा झाल्यानंतर सहा दिवसांच्या षड्रात्री उत्सवाचा समारोप बुधवार (दि. २६) चंपाषष्ठीला खंडोबा पूजनाने झाली आहे. ज्या परिवारांमध्ये खंडोबा कुलदैवत आहे तिथे चंपाषष्ठीनिमित्त कुलाचार-कुलधर्म करण्याची परंपरा असते. तत्पूर्वी पाच दिवस अनेक घरांमधील सदस्य उपवास करतात. सहाव्या दिवशी खंडोबाची षोडशोपचार पूजा करून महानैवेद्य दाखवला गेला. यावेळी देव्हाऱ्यात अखंड नंदादीप लावला जातो. अशी माहिती मंदिराचे पुजारी सागर पुजारी यांनी दिली.
तीर्थक्षेत्र बाळेत खंडोबा मंदिरात तसेच शहर परिसरातील ईतर श्रीखंडोबा मंदिरांत उत्सव साजरा होत आहे. चंपाषष्ठीला खंडोबाची नवरात्र म्हणूनही ओळखले जाते. मल्हारी मार्तंड हा भगवान शंकराच्या अवतारापैकी एक आहे. हा सण प्रामुख्याने महाराष्ट्र आणि कर्नाटकात साजरा केला जात आहे. घरोघरी मार्तंड भैरवाची म्हणजे मल्हारी मार्तंड देवतेची विधिवत पूजा करून भंडारा उधळत तळी उचलण्याचा विधी केला जातो.
यात्रा काळात मंदिर समितीकडून गर्भ गाभारा व सभा मंडपामध्ये आकर्षक अशा रंगबेरंगी सुवासिक फुलांची सजावट करण्यात आली होती. अबालवृद्ध भाविकांना अन्नदान प्रसाद,दर्शनासाठी मुख दर्शन व गाभारा दर्शन रांग , कमांडो फोर्स, सुरक्षेच्या दृष्टीने सी.सी.टी.व्ही कॅमेरा, पिण्याच्या पाण्याची सोय करण्यात आली आहे. सोलापूर महापालिकेच्या वतीने मंदिर परिसर मध्ये आरोग्याच्या दृष्टीने औषध फवारणी, साफ सफाई, पालखी मार्ग व परिसरात अतिरिक्त पथ दिवे, बसेस,फिरते शौचालयची व्यवस्था करण्यात आली आहे.पोलिस आयुक्त यांच्या कडून चोख पोलिस बंदोबस्त ठेवण्यात आल्याचे मंदिर समितीचे अध्यक्ष विनय ढेपे यांनी सांगितले.
श्री खंडोबा देवाच्या यात्रेस चंपाषष्ठीपासून प्रारंभ
श्री खंडोबा देवाच्या यात्रा कालावधीत पहाटे ५ वाजता काकड आरती, तर सकाळी ८ वाजता आणि रात्री ७वाजता महापूजा व अभिषेक करण्यात येणार आहे. दिवसभर जागरण गोंधळ, वाघ्या-मुरळी नृत्य, तळी-भंडारा उचलणे, भंडारा खोबरे उधळणे वारू सोडणे, नवस फेडणे, जावळ काढणे यांसह विविध धार्मिक कार्यक्रम पार पडत असतात.यात्रेत विविध धार्मिक कार्यक्रमांची पहाटेपासून रात्रीपर्यंत रेलचेल असते.
– गणेश पुजारी, श्री खंडोबा देवस्थान मंदिराचे पुजारी
चंपाषष्ठीचे महत्त्व
भगवान खंडोबाच्या मल्ल आणि मणि या दोन राक्षसांवर झालेल्या विजयाचे स्मरण म्हणून चंपाषष्ठी साजरी करतात. या राक्षसांचा पराभव करण्यासाठी भगवान शंकराने मार्तंड भैरवाचे रूप घेतल्याचे पुराणात सांगितले जाते. हे युद्ध अवघ्या सहा दिवसांतच संपले. याच दिवशी मार्गशीर्ष महिन्यातील षष्ठी तिथी होती. हा दिवस वाईटावर विजय म्हणून साजरा केला जातो.
चंपाषष्ठी पूजा विधी
मार्गशीर्ष महिन्यातील शुक्ल पक्षातील प्रतिपदा ते षष्ठी तिथीपर्यंत हा उत्सव सुरू असतो. या सहा दिवसांत मार्तंडदेवाजवळ नऊ तेलाचे दिवे लावले जातात. तसेच विधिवत खंडोबाची पूजा करून आरती म्हटली जाते. चंपाषष्ठीच्या दिवशी धान्यांचे पीठ (ठोंबारा) गव्हाचा रोडगा आणि वांग्याचे भरीत नैवेद्य म्हणून अर्पण केले जाते. काही परिवारात प्रथेनुसार पुरणपोळी किंवा श्रीखंडाचाही नैवद्य दाखवला जातो. तसेच दिवे ओवाळणीची देखील पद्धत आहे.यात्रेच्या पुढील प्रत्येक रविवारी सायंकाळी श्रींची पालखी, घोडा, नंदीध्वज याचासह मिरवणूक निघते. मार्गशीर्ष महिन्याच्या प्रत्येक रविवारी यात्रा भरणार असून दि.३० नोव्हेंबर ,७ डिसेंबर,१४ डिसेंबर २०२५ या तीन रविवारचा समावेश आहे.
