सोलापूर – भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्याच्या तेजस्वी इतिहासात ज्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य राष्ट्रासाठी अक्षरशः वेचले, अशा थोर स्वातंत्र्यसेनानींच्या पंक्तीत तुळशीदास दादा जाधव यांचे नाव अत्यंत आदराने घेतले जाते. त्यांचे जीवन म्हणजे त्याग, धैर्य, राष्ट्रनिष्ठा आणि समाजसेवेचे जिवंत विद्यापीठच होते. आज त्यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांच्या प्रेरणादायी जीवनकार्याचे स्मरण करताना प्रत्येक देशभक्ताचे मस्तक अभिमानाने उंचावते.
गांधीविचारांनी घडलेले व्यक्तिमत्त्व
लहान वयातच महात्मा गांधीजींच्या विचारांनी आणि भाषणांनी तुळशीदास दादा अंतर्बाह्य भारावून गेले. सत्य, अहिंसा, स्वावलंबन आणि देशप्रेम या मूल्यांनी त्यांचे जीवन व्यापले. सुखासीन, सुरक्षित जीवनाचा मार्ग सोडून त्यांनी स्वातंत्र्यलढ्याचा कठीण, काटेरी मार्ग स्वीकारला. घरदार, संसार यांचा त्याग करून “देशसेवाच खरा धर्म” मानत त्यांनी स्वतःला पूर्णपणे राष्ट्रकार्यात झोकून दिले.
महात्मा गांधीजींच्या ‘चलेजाव’ आंदोलनाच्या हाकेला प्रतिसाद देत तुळशीदास दादांनी सोलापूरमध्ये प्रभावी जनआंदोलन उभे केले. ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध उभे राहण्याची किंमत त्यांना तुरुंगवास, दंड आणि हालअपेष्टांच्या रूपाने मोजावी लागली; परंतु “देशासाठी घरावर तुळशीपत्र ठेवून निघालेला” हा निर्भीड देशभक्त कधीही डगमगला नाही. स्वातंत्र्य मिळवणे हेच त्यांच्या जीवनाचे एकमेव ध्येय होते
१३ मे १९३० रोजी सोलापूरमध्ये मार्शल लॉ लागू झाला. गांधीजींना अटक झाल्याने संपूर्ण शहर अस्वस्थ झाले होते. अशा बिकट परिस्थितीत शहरात शांतता प्रस्थापित राहावी म्हणून तुळशीदास दादा सायकलवरून गल्लीबोळांत फिरत होते. मार्शल लॉ असतानाही बाहेर फिरत असल्याचा संशय येऊन ब्रिटिश सैनिकांनी त्यांना अडवले. डोक्याला पिस्तुल लावून “गांधी टोपी काढ” असा आदेश दिला गेला.
मात्र, “जीव गेला तरी गांधीजींची निशाणी असलेली टोपी काढणार नाही,” असे निर्भीडपणे सांगणाऱ्या दादांच्या धैर्याने इतिहासाला नवा अध्याय मिळाला. सैनिकांनी जबरदस्तीने टोपी काढली, अटक केली, मालमत्ता जप्त केली आणि तुरुंगात डांबले—पण त्यांची देशभक्ती कधीही कैद होऊ शकली नाही.
दादांच्या कारावासाच्या काळात त्यांच्या पत्नी जनाबाई जाधव यांनी शिलाई मशीन चालवून कुटुंबाचा चरितार्थ चालवला. हा त्यागही दादांच्या संघर्षाइतकाच महान होता. त्यांच्या पावलावर पाऊल टाकत कन्या निर्मलाताईंनीही देशसेवा आणि समाजकारणाचा मार्ग स्वीकारला. हे कुटुंब म्हणजे त्याग, कष्ट आणि राष्ट्रनिष्ठेचे मूर्तिमंत उदाहरण ठरले.
स्वातंत्र्यानंतरही दादांची लढाई थांबली नाही; ती केवळ स्वरूप बदलून समाजघडणीच्या दिशेने वळली. “अन्न, वस्त्र, निवारा यांसोबत आरोग्य व शिक्षण हीच खरी स्वातंत्र्याची फळे” या विचारातून १९६१ साली बाळे येथे महाराष्ट्र शिक्षण प्रसारक मंडळाची स्थापना करून गोरगरीब, वंचित विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षणाची दारे उघडली. पुढे तंत्रनिकेतन महाविद्यालय सुरू करून युवकांना कौशल्य आणि रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून दिल्या.
शेतकरी, उद्योग आणि सहकार
“शेतकरी सुखी तर जग सुखी” या तत्त्वज्ञानावर विश्वास ठेवत दादांनी भोगावती साखर कारखान्याची स्थापना केली. या उपक्रमामुळे शेतकऱ्यांना आर्थिक स्थैर्य, आत्मसन्मान आणि नवी दिशा मिळाली. सहकार, उद्योग आणि शेती या क्षेत्रांत त्यांनी समाजहिताचे आदर्श निर्माण केले.
आज सोलापूरच्या मॅकेनिक चौकात उभा असलेला तुळशीदास दादा जाधव यांचा भव्य पूर्णाकृती पुतळा सोलापूरकरांना स्वातंत्र्यलढ्याचा धगधगता इतिहास सांगतो.
असे प्रतिपादन संस्थेचे कोषाध्यक्ष नितीन मेमाणे यांनी केले .महानगरपालिका व महाराष्ट्र
शिक्षण प्रसारक मंडळ यांच्या संयुक्त विद्यमाने आझाद हिंद चौकात आयोजित स्वातंत्र्य सैनिक तुळशीदास जाधव यांच्या 122 व्या जयंतीनिमित्त अभिवादन सभेत बोलत होते . यावेळी अँड.बिपिन ठोकळ, जयवंत जाधव ,वैशाली जाधव, अरुणा चव्हाण ,प्रमिला मेमाणे ,अमृत जाधव, नीलम पाटोळे, रवी पाटोळे,, महाराष्ट्र शिक्षण मंडळाचे अध्यक्ष सचिन ठोकळ ,आदी उपस्थित होते.
स्वातंत्र्यसेनानी तुळशीदास जाधव यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांना पुष्पचक्र वाहून अभिवादन करताना बाळे येथील महाराष्ट्र शिक्षण प्रसारकमंडळाच्या वतीने आझाद हिंद चौकात ज्येष्ठ स्वातंत्र्यसेनानी, स्वर्गीय. तुळशीदासदादा जाधव 122व्या जयंतीनिमित्त दादांच्या पूजाकृती पुतळ्यास पुष्पचक्र अर्पण करुन अभिवादन करण्यात आले. यावेळी संचालक दत्तात्रय गाजरे, मुख्याध्यापक मोहनराव घोडके,उदय जाधव,चंद्रकांत कुंटेलू राष्ट्रविकास शिक्षण संस्था, इंदिरा ज्ञानवर्धिनी,महाराष्ट्र शिक्षण प्रसारक मंडळाच्यासर्व शाखांचे मुख्याध्यापक, प्राचार्य,
शिक्षक, प्राध्यापक, शिक्षकेतर सेवक,नागरिक, स्वातंत्र्यसैनिक आदी उपस्थित होते.
