वैराग : “पुंडलिक वरदे हरी विठ्ठल, श्री ज्ञानदेव तुकाराम…” च्या जयघोषात आणि विठ्ठल-वारकऱ्यांच्या अथांग स्नेहाने बार्शी तालुक्यातील धामणगाव नगरी न्हाऊन निघाली आहे. आषाढी एकादशीनिमित्त ज्या भाविक-वारकऱ्यांना पंढरपूरला जाणे शक्य झाले नाही, अशा लाखो भक्तांचे श्रद्धास्थान असलेल्या आणि ‘प्रतिपंढरी’ (धाकली पंढरी) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या धामणगावात संतश्रेष्ठ मानकोजी बोधले महाराज यांच्या वार्षिक यात्रेला अभूतपूर्व उत्साहात सुरुवात झाली आहे.
यंदा यात्रेच्या पहिल्याच दिवसापासून जनसमुदायाचा अथांग सागर उसळला असून गर्दीने गेल्या काही वर्षांचे सर्व रेकॉर्ड मोडीत काढले आहेत. दिवसभर पडणाऱ्या पावसाच्या हलक्या सरी आणि त्यातच विठ्ठलनामाचा गजर अशा अत्यंत आल्हाददायक वातावरणात हा भक्तीचा सोहळा रंगला आहे.
लोकप्रतिनिधींची उपस्थिती; आमदार दिलीपराव सोपल यांनी घेतले दर्शन
धामणगाव येथील या ऐतिहासिक सोहळ्याचे औचित्य साधून बार्शी तालुक्याचे आमदार दिलीपरावजी सोपल यांनी धामणगाव येथे विशेष भेट दिली. त्यांनी संत मानकोजी बोधले महाराजांच्या चरणी लीन होत विठ्ठल रुक्मिणीचे मनोभावे दर्शन घेतले. यावेळी देवस्थान कमिटी आणि ग्रामस्थांच्या वतीने त्यांचे स्वागत करण्यात आले. आमदार महोदयांनी यात्रेतील सोयी-सुविधांची पाहणी करत उपस्थित वारकरी आणि भाविकांशी संवाद साधला व त्यांना वारीच्या शुभेच्छा दिल्या. या मोठ्या धार्मिक उत्सवात लोकप्रतिनिधींच्या उपस्थितीने यात्रेचा उत्साह आणखी द्विगुणित झाला आहे.
विशेष प्रतिक्रिया कॉलम: ‘धामणगावची यात्रा म्हणजे भक्तीचा अथांग सागर’ — आमदार दिलीपराव सोपल
“धामणगावची यात्रा म्हणजे भक्ती आणि सामाजिक एकतेचा अथांग सागर आहे. संत मानकोजी बोधले महाराजांच्या या पावन भूमीत साक्षात विठ्ठल परमात्मा मुक्कामास येतात, ही आपली मोठी श्रद्धा आणि संस्कृती आहे. यंदा यात्रेला आलेला जनसागर आणि भाविकांचा पायी चालत येण्याचा वाढलेला उत्साह पाहून जुन्या काळातील वारीच्या आठवणी ताज्या झाल्या. प्रशासकीय पातळीवर आणि स्थानिक देवस्थान कमिटीच्या वतीने वारकऱ्यांची कोणतीही अडचण होणार नाही, यासाठी चोख व्यवस्था ठेवण्याचे निर्देश दिले आहेत. या भक्तीमय सोहळ्यात सहभागी होऊन विठ्ठल रुक्मिणीचे दर्शन घेता आले, हे माझे भाग्य समजतो.”
— आमदार दिलीपराव सोपल, बार्शी
साक्षात विठ्ठलाचा मुक्काम; काय आहे ऐतिहासिक आख्यायिका?
संत तुकाराम महाराज यांचे समकालीन असलेल्या संत मानकोजी बोधले महाराजांचे अभंग ‘श्री सकलसंतगाथा’ या ग्रंथात समाविष्ट आहेत. ‘श्री बोधलिलांबरी’ ग्रंथातील उल्लेखासार, साक्षात श्री विठ्ठल परमात्मा आषाढी व कार्तिकी वारीदरम्यान धामणगाव येथे पाच दिवस मुक्काम करतात, अशी वारकऱ्यांची अढळ श्रद्धा आहे. पंढरीची वारी चुकलेल्या माळकरी आणि विठ्ठलभक्तांसाठी हेच पंढरपूर ठरते. पाचही दिवस येथे पालखी सोहळा, भजन, कीर्तन आणि हरिनाम सप्ताहाने संपूर्ण परिसर भक्तीरसात बुडून गेला आहे.
१०-१२ वर्षांपूर्वीच्या आठवणींना उजाळा; परंपरा आणि फॅमिली पिकनिकचा आनंद
बदलत्या काळानुसार वाहनांचा वापर वाढला असला, तरी यंदाच्या यात्रेत एक वेगळेच विलोभनीय चित्र पाहायला मिळाले. गेल्या दशकभरापूर्वी ग्रामीण भागातील लोक जसे आनंदाने पायी चालत यायचे, तसे अनेक भाविक यंदा पायी चालताना दिसले. आपल्या कुटुंबासोबत घरून आणलेला फराळ रस्त्याच्या कडेला, एखाद्या झाडाच्या सावलीत बसून खाण्याचा आनंद घेताना अनेक कुटुंबे दिसली. यामुळे यात्रेला एका मोठ्या कौटुंबिक उत्सवाचे स्वरूप आले असून भाविकांच्या चेहऱ्यावरील आनंद व समाधान ओसंडून वाहत होते.
चहूबाजूंनी रस्ते ‘पॅक’; भक्तांच्या लांबच लांब रांगा
वैराग भागातील पंचक्रोशीसह तुळजापूर, बार्शी, माढा आणि सोलापूर जिल्ह्यातून लाखोंच्या संख्येने भाविक दाखल झाले आहेत. धामणगावकडे येणारे मुख्य रस्ते— मग तो वैरागवरून येणारा मधला रस्ता असो, रायरस मार्ग असो, काठी मार्ग असो वा शेळगाव मार्ग— सर्वच मार्गांवर केवळ आणि केवळ गर्दीचे साम्राज्य दिसत होते. वैराग शहरानंतर या भागातील सर्वात मोठी यात्रा म्हणून बोधले महाराजांच्या यात्रेचा नावलौकिक असून यंदा मंदिराच्या चारही बाजूंनी भक्तांच्या मैलोनमैल रांगा लागल्या आहेत.
गजबजले महानगरी सारखे धामणगाव: विविध सेवा व सुविधा
धामणगाव नगरी सध्या एखाद्या मोठ्या गजबजलेल्या महानगरासारखी दिसत आहे. भाविकांसाठी प्रशासकीय व सामाजिक पातळीवर चोख व्यवस्था करण्यात आली आहे:
सेवेचा प्रकार तपशील व वैशिष्ट्ये
आरोग्य सेवा स्थानिक उपकेंद्रातर्फे प्रवासाने दमून आलेल्या लोकांसाठी मोफत आरोग्य तपासणी, औषधोपचार व गोळ्यांचे वाटप.
अन्नदान व फराळ विविध सामाजिक संस्था आणि मंडळांच्या वतीने ठिकठिकाणी २४ तास मोफत महाप्रसाद आणि फराळाचे वाटप.
आनंद मेळा व स्टॉल्स लहान मुलांसाठी विविध प्रकारचे मोठे पाळणे, मनोरंजनाचे खेळ, महिलांसाठी खरेदीचे स्टॉल्स आणि गृहोपयोगी वस्तूंची दुकाने.
पावसाची रिमझिम आणि भक्तांचा जल्लोष
यंदा यात्रेदरम्यान निसर्गानेही हजेरी लावली आहे. दिवसभर पावसाची हलकीशी रिमझिम सुरूच होती— पाऊस यायचा, पुन्हा थोड्या वेळाने बंद पडायचा. पण या पावसामुळे भाविकांचा उत्साह तिळमात्रही कमी झाला नाही. उलट, निसर्गाच्या या सुंदर वातावरणात भाविकांनी पावसात भिजत, विठ्ठलाचे दर्शन घेत यात्रेचा आनंद लुटला.
२९ जुलैला होणार यात्रेची सांगता; ‘तो’ निरोपाचा क्षण ठरणार भावुक
पाच दिवस चालणाऱ्या या विठ्ठल-वारकरी स्नेहोत्सवाची सांगता २९ जुलै रोजी (पौर्णिमेला) होणार आहे.
पहाटे: पारंपरिक ‘जोगाचा कार्यक्रम’ होईल.
दुपारी: पैलवानांच्या थक्क करणाऱ्या ‘खोबऱ्यावरच्या थरारक कुस्त्यांचा आखाडा’ रंगणार आहे.
सायंकाळी ४ वाजता: काला झाल्यानंतर श्री विठ्ठल परमात्मा पंढरपूरकडे प्रस्थान करतील.
भावुक क्षण: विठुराया निघाले की, संत मानकोजी महाराज त्यांना निरोप देण्यासाठी नाझरी नदीपात्रापर्यंत पाठीमागे जातात. हा अत्यंत हृदयस्पर्शी आणि डोळे पाणावणारा धार्मिक सोहळा पाहण्यासाठी लाखो डोळे आसुसलेले असतात. या भावनिक परंपरेनंतर या ऐतिहासिक यात्रेची सांगता होईल.
सध्या पुढील चार दिवस ही यात्रा अशीच मोठ्या उत्साहात आणि गर्दीच्या नव्या उच्चांकासह सुरू राहणार आहे. पांडुरंगाबद्दल असणारी भक्तांची श्रद्धा आणि आपुलकी या यात्रेच्या निमित्ताने पुन्हा एकदा अधोरेखित झाली आहे.
