सोलापूर – गुळव्वा ही महाराष्ट्र-कर्नाटक सीमावर्ती भागात विशेषतः सोलापूर, अक्कलकोट आणि लगतच्या कन्नड – मराठी भाषिक गावांमध्ये साजरी केली जाणारी एक अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण लोकपरंपरा आहे. माती, निसर्ग आणि शेती संस्कृतीशी एकोपा दर्शवणारा हा सण प्रामुख्याने लहान मुलांचा आणि आनंदाचा सण मानला जातो.
हा खेळ किंवा परंपरा नागपंचमीच्या सणाआधी येणाऱ्या चार मंगळवारी किंवा विशिष्ट दिवसांमध्ये ग्रामीण भागात साजरी केली जाते. गावातील लहान मुले आणि बच्चेकंपनी एकत्र येऊन अत्यंत उत्साहाने या परंपरेत सहभागी होतात.
ग्रामीण भागात लहान मुले शेतातील काळी माती आणून त्यापासून लहान-लहान बैल, नागोबा किंवा मानवी आकृतींसारख्या खेळण्यांच्या मूर्ती तयार करतात. या मातीच्या रचनेला स्थानिक भाषेत ‘गुळव्वा’ असे म्हटले जाते.
चारही आठवडे या मातीच्या मूर्तींची पूजा केली जाते. मुले एकत्र जमून पारंपरिक गाणी गातात. या सणादरम्यान मुले गावोगावी फिरताना विशिष्ट लोकगीते किंवा कन्नड -मराठी मिश्रित घोषणा देतात.
गुळवन मन्ना तरलीला अशी गाणी म्हणत मुले शेतातून माती आणतात आणि घरात आनंदोत्सव साजरा करतात. हे गाणे या परंपरेचे मुख्य आकर्षण आहे.
नागपंचमीच्या आधी किंवा नागपंचमीच्या दिवशी या सर्व मातीच्या ‘गुळव्वा’ मूर्तींचे अत्यंत उत्साहात, गाणी म्हणत आणि नाचत शेतजमिनीत किंवा पाण्याच्या स्त्रोताजवळ विसर्जन केले जाते.
मातीतून जन्माला आलेली ही गुळव्वा पुन्हा मातीत विसर्जित करून, पुढील सुगीच्या आणि शेतीच्या हंगामासाठी निसर्गाचे आभार मानले जातात.
ही परंपरा सीमावर्ती भागातील दोन्ही राज्यांची संस्कृती, भाषा आणि ग्रामीण जीवन किती एकमेकांत मिसळलेले आहे, याचे उत्तम उदाहरण आहे.
