बार्शी – इस्लाम धर्मातील नवीन वर्षाची सुरुवात मानल्या जाणाऱ्या मोहरम महिन्याच्या पहिल्या दिवशी बार्शी शहरातील ऐतिहासिक आणि मानाच्या झेंडेवाली सवारीची स्थापना मोठ्या धार्मिक वातावरणात करण्यात आली. तब्बल ३०० वर्षांहून अधिक परंपरा लाभलेल्या या सवारीला बार्शीकरांमध्ये विशेष श्रद्धेचे स्थान असून, नवसाला पावणारी आणि मनोकामना पूर्ण करणारी सवारी म्हणून तिची ख्याती आहे.
हिंदू-मुस्लिम ऐक्याचे जिवंत प्रतीक मानल्या जाणाऱ्या या झेंडेवाली सवारीला बार्शीच्या धार्मिक व सांस्कृतिक इतिहासात विशेष महत्त्व आहे. मोहरमच्या दहा दिवसांच्या कालावधीत या सवारीची मिरवणूक आठव्या दिवशी तसेच मोहरमच्या दहाव्या दिवशी शहरातील प्रमुख मार्गांवरून पारंपरिक पद्धतीने काढण्यात येते. या मिरवणुकीत सर्व धर्मीय नागरिक मोठ्या श्रद्धेने सहभागी होत असतात.
विशेष बाब म्हणजे, ब्रिटिश काळात झेंडेवाली सवारीच्या सामाजिक आणि धार्मिक कार्याची दखल घेत तत्कालीन ब्रिटिश सरकारने ताम्रपट देऊन गौरव केला होता. आजही या परंपरेचे जतन सातारकर कुटुंबाकडून अत्यंत निष्ठेने केले जात आहे.
झेंडेवाली सवारीची स्थापना बार्शीतील राऊळ गल्ली येथे स्वर्गीय निराह हाजी अहमद सातारकर यांनी केली होती. त्यानंतर अहमद हाजी सातारकर, महंमद हनीफ सातारकर, गुलाम दस्तगीर सातारकर यांनी ही परंपरा पुढे नेली. सध्या पाचव्या पिढीतील रफिक सातारकर हे या धार्मिक वारशाचे जतन करत आहेत.
मोहरम उत्सवासाठी कोणत्याही प्रकारची वर्गणी किंवा देणगी न घेता संपूर्ण खर्च सातारकर कुटुंब स्वतःच्या माध्यमातून करत असल्याची परंपरा ब्रिटिश काळापासून आजतागायत अखंड सुरु आहे. ही बाब या उत्सवाचे वैशिष्ट्य मानली जाते.
झेंडेवाली सवारीशी हिंदू समाजाचाही अतूट सहभाग राहिला आहे. बार्शीतील भगवान काटकर यांनी सलग ५५ वर्षे सवारी घेण्याचा मान मिळवला होता. तर मागील ३१ वर्षांपासून मियाॅंभाई सय्यद हे सवारी वाहण्याचा मान सांभाळत आहेत. तसेच आडवा रस्ता परिसरातील ढोले कुटुंब गेल्या शंभर वर्षांहून अधिक काळ या सवारीची सेवा करणारे सेवेकरी म्हणून कार्यरत आहे.
गेल्या अनेक वर्षांपासून रफिक सातारकर यांच्या पुढाकारातून मोहरम उत्सवानिमित्त संपूर्ण परिसरात आकर्षक विद्युत रोषणाई, पारंपरिक सजावट, आतषबाजी आणि मोहरम समाप्तीच्या दिवशी महाप्रसादाचे आयोजन करण्यात येते. त्यामुळे या उत्सवाला धार्मिकतेबरोबरच सामाजिक ऐक्य आणि सांस्कृतिक जतनाचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे.
बार्शीच्या सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक इतिहासात मानाचे स्थान असलेल्या झेंडेवाली सवारीची परंपरा आजही सर्वधर्मसमभावाचा संदेश देत पुढील पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.
