वैराग – “स्त्री शक्ती काय करू शकते?” या प्रश्नाचे जिवंत उत्तर शोधायचे असेल, तर सोलापूर जिल्ह्यातील बार्शी तालुक्यातील जामगाव (आ) येथे नक्की भेट द्यायला हवी. कौटुंबिक जबाबदाऱ्या सांभाळत, हातातील कलेला व्यवसायाचे रूप देऊन ‘राज आर्ट स्टुडिओ’च्या माध्यमातून एक यशस्वी महिला उद्योजिका म्हणून स्वतःला सिद्ध करणाऱ्या शामबाला अमोल सुतार यांची यशोगाथा आज हजारो ग्रामीण महिलांसाठी आशेचा किरण ठरत आहे.
१३ वर्षांचा अविरत साधना आणि कलेचा प्रवास
२०१३ पासून मूर्तिकलेच्या क्षेत्रात कार्यरत असलेल्या शामबाला सुतार यांनी केवळ छंद म्हणून नव्हे, तर एक व्यावसायिक दृष्टीकोन ठेवून या क्षेत्रात पाऊल ठेवले. माती कामापासून सुरू झालेला हा प्रवास आज ‘फायबर’च्या सुबक आणि आकर्षक मूर्तींपर्यंत येऊन पोहोचला आहे. त्यांच्या स्टुडिओमध्ये साकारलेल्या मूर्तींची ख्याती आज संपूर्ण जिल्ह्यात पसरली आहे.
त्यांच्या कलेची काही खास वैशिष्ट्ये:
विठ्ठल-रुक्मिणी: ३ इंचापासून ते ४ फुटांपर्यंतच्या विठू-माऊलीच्या अत्यंत सात्विक मूर्ती.
शिवरायांचे वैभव: छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या ३ इंचापासून ते तब्बल १० फुटांपर्यंतच्या भव्य आणि प्रेरणादायी मूर्ती.
संतांचे सानिध्य: संत तुकाराम महाराज, ज्ञानेश्वर माऊली, गौतम बुद्ध आणि स्वामी समर्थांच्या हुबेहूब प्रतिमा.
लक्ष्मी बॉडी मेकिंग: गेल्या वर्षापासून त्यांनी ‘फायबर लक्ष्मी’मध्ये ‘देवसेना’ आणि ‘सिम्पल’ अशा दोन नाविन्यपूर्ण व्हरायटीज सुरू केल्या आहेत, ज्याला महिला वर्गातून मोठी मागणी आहे.
स्मरणशिल्प: ग्राहकांच्या मागणीनुसार आपल्या प्रिय व्यक्तींचे हुबेहूब पुतळे आणि महापुरुषांचे वॉलपीस त्या अत्यंत कौशल्याने साकारतात.
पुरुषांच्या मक्तेदारीला छेद देणारी ‘असामान्य भरारी’
एका सामान्य ग्रामीण कुटुंबातून येऊन मूर्तिकलेसारख्या आव्हानात्मक क्षेत्रात — जिथे प्रामुख्याने पुरुषांची मक्तेदारी मानली जाते — तिथे स्वतःचे स्थान निर्माण करणे सोपे नव्हते. मात्र, शामबाला यांनी आपल्या कष्टाने आणि कलेने हे सिद्ध केले की, कसब आणि जिद्द असेल तर कोणतेही क्षेत्र स्त्रियांसाठी ‘अजिंक्य’ नाही. त्यांनी केवळ आपला प्रपंच चालवला नाही, तर समाजासमोर स्वावलंबनाचा एक मोठा आदर्श ठेवला आहे.
’एकता महिला मंच’ आणि सामाजिक परिवर्तनाची ओढ
शामबाला सुतार यांचा प्रवास केवळ व्यवसायापुरता मर्यादित नाही. गेल्या वर्षभरापासून त्या ‘एकता महिला मंच’ या व्यासपीठाशी सक्रियपणे जोडल्या गेल्या आहेत. या व्यासपीठामुळे त्यांच्यातील सुप्त गुणांना अधिक वाव मिळाला.
सांस्कृतिक नेतृत्व: गावातील सामाजिक आणि सांस्कृतिक उपक्रमांत त्यांचा पुढाकार असतो.
प्रेरणास्थान: व्यासपीठ मिळाल्यामुळे त्यांनी आपल्या कलेतून आणि विचारांतून अनेक महिलांना प्रोत्साहित केले आहे.
आत्मिक समाधान: “एकता महिला मंचच्या माध्यमातून सामाजिक कार्य करताना व्यवसायापलीकडचे एक वेगळेच समाधान मिळते,” असे त्या अभिमानाने नमूद करतात.
ग्रामीण महिलांसाठी यशाचा मंत्र
बार्शी तालुक्यात अशा प्रकारे मोठ्या स्तरावर मूर्तिकलेचा व्यवसाय करणाऱ्या शामबाला सुतार या कदाचित पहिल्याच महिला असाव्यात. स्वतःचे अस्तित्व निर्माण करणे, कुटुंबाला आर्थिक आधार देणे आणि सामाजिक बांधिलकी जपणे असा ‘त्रिवेणी संगम’ त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात पाहायला मिळतो.
”ग्रामीण भागातील प्रत्येक महिलेमध्ये एक उपजत कौशल्य असते. फक्त गरज आहे ती स्वतःला ओळखण्याची आणि घराबाहेर पडून प्रयत्न करण्याची. कष्टाची तयारी असेल तर आकाश नक्कीच ठेंगणे आहे.”
— शामबाला अमोल सुतार (एकता महिला मंच सदस्या व संचलिका राज आर्ट जामगांव (आ)
संपादकीय मत: ‘चूल आणि मूल’ कडून ‘शिल्प आणि सृजन’ कडे!
शामबाला सुतार यांची ही यशोगाथा केवळ एका महिलेची प्रगती नाही, तर ती ग्रामीण भागातील बदलत्या मानसिकतेचे प्रतीक आहे. जेव्हा एखादी महिला फायबरच्या माध्यमातून महापुरुषांचे आणि दैवतांचे रूप घडवते, तेव्हा ती स्वतःच्या आणि समाजाच्या उज्वल भविष्याचीच जणू ‘मूर्ती’ घडवत असते. ही ‘फायबर क्रांती’ आगामी काळात शेकडो महिलांना उद्योजकतेची प्रेरणा देणारी ठरेल, यात शंका नाही.
