अकलूज – माळीनगर ग्रीन फिंगर स्कूल क्रीडा संकुल स्मृती भवन या परिसरात गुलमोहर आणि बहावा हे दोन्ही वृक्ष फुलांनी लकडलेले दिसत आहेत हे दोन्ही उन्हाळ्यात बहरतात आणि रस्त्याच्या कडेने दिसणारी सुंदर झाडे आहेत. पण दोन्हींचा रंग, आकार आणि वैशिष्ट्य वेगळं आहे. याचं बरोबर नीलमोहर वृक्ष ही आपल्या जांभळ्या रंगाने आकर्षण करीत दिसत आहे भर उन्हाळ्याच्या रखरखत्या जळायात या वृक्षामुळे काहीसा दिलासा वाटतो त्याचप्रमाणे सध्या करंज देशी चिंच यांनाही मोहर आल्याने एक वेगळाच सुगंध हवेत जाणवतो
1. गुलमोहर [Delonix regia]
याला “फ्लेम ऑफ द फॉरेस्ट”, “रॉयल पॉइन्सियाना”, “मे फ्लॉवर ट्री” असंही म्हणतात.
*वैशिष्ट्ये:*
– *उगम*: मूळचा मादागास्करचा आहे, पण आता भारतात सर्वत्र रस्त्याच्या कडेने लावलेला दिसतो.
– *फुले*: एप्रिल-मे महिन्यात पूर्ण झाड तांबड्या-नारिंगी ज्वाळांसारख्या फुलांनी बहरून जातं. पाच पाकळ्यांपैकी एका पाकळीवर पांढरे-पिवळे डाग असतात जे कीटकांना आकर्षित करतात.
– *झाड*: 10-15 मीटर उंच, फांद्या पसरट आणि छत्रीसारखी सावली देणारी. पाने फर्नसारखी, बारीक-बारीक पर्णिका असलेली.
– *फळे*: फुलांनंतर 1 ते 1.5 फूट लांब, तलवारीसारख्या तपकिरी शेंगा येतात.
– *महत्त्व*: महाराष्ट्रात साताऱ्याला 1 मे रोजी “गुलमोहर दिन” साजरा करतात, निसर्ग संवर्धनासाठी. झाड लवकर वाढतं, वर्षाला सुमारे 5 फूट.
2. बहावा [Cassia fistula]
याला “अमलताश”, “गोल्डन शॉवर ट्री” असं म्हणतात. मराठीत याला “बहावा”.
*वैशिष्ट्ये:*
– *फुले*: मार्च ते मे मध्ये झाड पिवळ्याधमक, लोंबणाऱ्या गुच्छांनी बहरतं. फुलांचा रंग सोनेरी पिवळा असतो.
– *पावसाचा संकेत*: लोकमान्यता आहे की बहावा फुलल्यानंतर साधारण 45-50 दिवसांनी पाऊस पडतो, म्हणून याला “नेचर इंडिकेटर” म्हणतात.
– *औषधी गुण*: आयुर्वेदात बहाव्याच्या शेंगांना महत्त्व आहे. शेंगांचा उपयोग अनेक औषधांमध्ये होतो. पोट साफ होण्यासाठी, त्वचा विकारावर याचा वापर करतात.
– *झाड*: मध्यम उंचीचा, पानझडी वृक्ष. फांद्यांवरून लांब-लांब पिवळ्या फुलांचे झुंबर लोंबतात, ज्यामुळे रस्ते सोनेरी दिसतात.
दोन्हींमधला मुख्य फरक
मुद्दा गुलमोहर बहावा
**फुलांचा रंग** तांबडा-नारिंगी, ज्वाळांसारखा सोनेरी पिवळा, लोंबणारा
**फुलण्याचा काळ** एप्रिल-जून, वैशाखाच्या उन्हात मार्च-मे, चैत्रात
**वैशिष्ट्य** सावलीसाठी, सौंदर्यासाठी पावसाचा संकेत, औषधी उपयोग
**मूळ स्थान** मादागास्कर भारत,
सध्या मे महिन्यात दोन्ही झाडं बहरलेली दिसतील. गुलमोहराचे लाल फुलांचे छत्र आणि बहाव्याचे पिवळे झुंबर रस्त्यांना वेगळीच शोभा आणता
