वैराग – सोलापूर जिल्ह्यातील ग्रामीण पर्यटनाला जागतिक ओळख मिळवून देण्यासाठी जिल्हा प्रशासनाने एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. सोलापूर व धाराशिव जिल्ह्यांच्या सीमेवर, बालाघाट डोंगररांगांच्या कुशीत वसलेल्या कोरेगाव (ता. बार्शी) या गावाची निवड ‘इको व्हिलेज’ म्हणून करण्यात आली आहे. जिल्हाधिकारी कुमार आशीर्वाद यांच्या कल्पनेतून साकार होत असलेल्या या प्रकल्पामुळे हे गाव भविष्यात सोलापूरचे ‘महाबळेश्वर’ म्हणून नावारूपाला येण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
कोरेगाव हे गाव चारही बाजूंनी निसर्गरम्य डोंगररांगांनी वेढलेले आहे. येथे असलेल्या टेकड्या, दऱ्या आणि निसर्गदत्त पायवाटा साहसी पर्यटकांना आणि ट्रेकर्सना साद घालत आहेत. वनविभागाच्या अखत्यारीत असलेल्या या क्षेत्रात विविध प्रकारची देशी वृक्षसंपदा आणि दुर्मिळ औषधी वनस्पतींचे नैसर्गिक भांडार आहे. पर्यटकांना केवळ निसर्गभ्रमंतीच नाही, तर जैवविविधतेचा प्रत्यक्ष अभ्यास करण्याची संधीही या माध्यमातून उपलब्ध होणार आहे.
धार्मिक आणि ऐतिहासिक वारसा: श्रद्धेची जोड
कोरेगावला ऐतिहासिक आणि धार्मिक महत्त्व देखील लाभले आहे.
* येमाई देवी मंदिर: गावच्या ब्रिटिशकालीन तलावाकाठी येमाई देवीचे भव्य मंदिर आहे. स्थानिक श्रद्धेनुसार, येमाई देवी ही तुळजाभवानी मातेची बहीण असून, या स्थानाचे उल्लेख रामायण काळापासून आढळतात. पौर्णिमेला येथे भाविकांची मोठी मांदियाळी असते.
* शामनाथ महाराज गड: या परिसरात असलेले शामनाथ महाराज गड हे एक जागृत देवस्थान असून प्रत्येक अमावस्येला येथे हजारो भाविक दर्शनासाठी येतात.
दुग्धव्यवसायाचे ‘मॉडेल व्हिलेज’
कोरेगावची स्वतंत्र ओळख म्हणजे येथील भरभराटीला आलेला दुग्धव्यवसाय. गावात दूध संकलन आणि प्रक्रिया उद्योग मोठ्या प्रमाणावर विस्तारले आहेत. यालाच ‘अनुभवात्मक पर्यटन’ जोडले जाणार आहे. पर्यटकांना प्रत्यक्ष गोठ्यात जाऊन पशुपालन पाहता येईल, दूध काढण्याचा अनुभव घेता येईल आणि शुद्ध दुग्धजन्य पदार्थांचा आस्वाद घेता येईल. कृषी-आधारित पर्यटनासाठी हे एक उत्तम उदाहरण ठरणार आहे.
प्रशासकीय नियोजनाचे मुख्य टप्पे
जिल्हा प्रशासनाने या उपक्रमासाठी पुणे येथील ‘प्रायमुव’ (Primove) या संस्थेचे तांत्रिक सहकार्य घेतले आहे. आगामी काळात खालील कामे प्राधान्याने केली जाणार आहेत:
* जलपर्यटन: ऐतिहासिक ब्रिटिशकालीन तलावात पर्यावरणपूरक बोटिंग आणि जलपर्यटन सुरू करणे.
* पायाभूत सुविधा: पर्यटकांसाठी स्वच्छता गृहे, सुरक्षित ट्रेकिंग मार्ग आणि विश्रामगृहांची निर्मिती.
* स्थानिक रोजगार: गावातील सुशिक्षित तरुणांना ‘पर्यटन मार्गदर्शक’ (Tourist Guide) म्हणून प्रशिक्षण देऊन त्यांना गावातच रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे.
* स्वच्छता आणि सुरक्षा: संपूर्ण गावात कचरा व्यवस्थापन आणि पर्यटकांच्या सुरक्षेसाठी विशेष यंत्रणा राबवली जाणार आहे.
जिल्हा प्रशासनाचा विश्वास
केवळ पर्यटन वाढवणे हा यामागचा उद्देश नसून, पर्यावरणाचे रक्षण करत स्थानिकांचे उत्पन्न वाढवणे हा मुख्य हेतू आहे. कोरेगाव हे भविष्यात सोलापूर जिल्ह्यातील एक आदर्श, पर्यावरणपूरक आणि शाश्वत ‘इको-टुरिझम’ केंद्र म्हणून नक्कीच नावारूपाला येईल, असा विश्वास जिल्हा प्रशासनाने व्यक्त केला आहे.
या प्रकल्पामुळे कोरेगावमधील स्थानिक उत्पादनांना बाजारपेठ मिळणार असून, ग्रामीण भागातील अर्थचक्राला मोठी गती मिळणार आहे.
