पंढरपूर – येथील यमाई तलाव परिसरा मध्ये होत असलेली वृक्षतोड आणि माणसांची वर्दळ वाढल्यामुळे तलाव परिसरातील विविध प्रकारच्या दुर्मिळ पक्षांना धोका पोहचण्याची भिती निर्माण झाली आहे. या बरोबरच दुर्मिळ पक्ष्यांच्या दिवसाढवळ्या शिकारी देखील केल्या जात आहेत. या परिसरातील अनेक पक्षी सध्या इतरत्र स्थलांतरित होत आहेत. त्यामुळे यमाई तलाव परिसरात पक्ष्यांचे संवर्धन करण्यासाठी पालिकेने पुढाकार घेऊन विविध उपाय योजण्याची गरज असल्याचे मत निसर्गप्रेमी नागरिक तसेच पक्षीमित्रांकडून व्यक्त केली जात आहे.
येथील यमाई तलाव परिसरा मध्ये पूर्वीपासून विविध प्रकारचे दुर्मिळ पक्षी वास्तव्यास असतात. या परिसरात पूर्वी काटेरी बाभळी तसेच विविध प्रकारच्या वृक्षांची दाटीयामुळे पक्ष्यांसाठी येथील वास्तव्य सुखकर होते. मात्र गेल्या काही वर्षापासून या परिसराचा पालिकेने विकास करण्याचे काम हाती घेतलेले आहे. तलावा मधील पाण्यात बोटींग आणि या परिसरात दिसणारे विविध पक्षी नागरिकांना पाहण्यासाठी वाँच टाँवर आदी कामे अद्यापही प्रलंबित आहेत. त्या मध्येच या तलावाच्या बाजूलाच वनविभागाकडून तुळशीवृदांवन देखील तयार करण्यात आलेले आहे.
या संपुर्ण तलावाच्या परिसरात चार ते पाच किलोमीटर एवढा चालण्यासाठी पालिकेकडून ट्रक तयार करण्यात आलेला आहे. त्यामुळे व्यायामासाठी, फिरण्यासाठी येणाऱ्या लोकांपेक्षा उपद्रवी लोकांचा वावर या भागा मध्ये जास्त झाला आहे. या उपद्रवी मंडळींकडून या भागांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वृक्षतोड करण्यात येत आहे. याचा परिणाम म्हणून येथील विविध प्रकारच्या दुर्मिळ पक्ष्यांच्या वास्तव्यास धोका पोहचून त्यांचे वास्तव धोक्यात आले आहे. यावर पालिकेने योग्य उपाय योजून या दुर्मिळ पक्ष्यांच्या संवर्धनासाठी ठोस उपाय योजण्याची गरज असल्याची मागणी निसर्गप्रेमी नागरिक तसेच पक्षीमित्रांकडून केली जात आहे.
तलाव परिसरातील स्थानिक व स्थलांतरित पक्षी
पेटेंड स्टाँर्क (रंगीत करकोचा), म्यून बील (चमचा बदक), आयवीस (पांढरे व काळे बदक ) स्पाँटेंड बील ( ठिपक्यांचे बदक), रिर्व्हर टर्न ( नदी सुरव), कुट (वारकरी बदक), सँडपायपर (तुतवार), टिटवी, बगळे ( साधे व गाय बगळे), मार्श हँरिअर (दलदल ससाणे), शिकरा, जांभळी पाणकोंबड्या, डँबचिक (पाणबुडी), फ्लोमिंगो, पांढऱ्या छातीची पाणकोंबडी, खंड्या, बंड्या अशा प्रकारचे एकुण चौसष्ठ स्थानिक पक्षी तर चक्रवाक, थापट्या, रोकाट्या, तुरमती ससाणा, गुलाबी मैना, धोबी गार्गनी आदी चेवेचाळीस स्थलांतरित पक्षी यमाई तलाव परिसरात आढळून येतात.
——————–
पक्ष्यांची पैदास धोक्यात
यमाई तलावाच्या मधल्या दोन्ही बेटांवर काटेरी बाभळी उगविल्या आहेत. तेथेच सुरक्षित अधिवास म्हणून करकोट्यांची प्रतिवर्षी पन्नास ते साठ घरटी होतात. पाणी कमी झाल्यामुळे उपद्रवी व्यक्ती सहजपणे बेटावर जावून पक्ष्यांच्या शिकारी करतात. घरट्यांमधील अंडी चोरतात. ही काटेरी बाभळीच्या झाडे तोडल्यामुळे घरट्यांना देखील धोका होत आहे. त्यामुळे नवीन पक्ष्यांची पैदास धोक्यात आली आहे.
———————-
दिवसाढवळ्या पक्ष्यांची होते आहे शिकार
या भागात अस्ताव्यस्त पडलेले पक्ष्यांची पिसे, मोडून पडलेल्या त्यांच्या माना, पक्ष्यांचे मोठाले पाय पडल्याचे सर्रास दिसून येतात. त्यामुळे पक्ष्यांच्या शिकारी देखील करण्यात येत आहेत. बाभळी सारख्या काटेरी झाडांवरील पक्ष्यांच्या घरट्यातून पक्ष्यांनी घातलेल्या अंड्याच्या देखील चोऱ्यांचे प्रमाण वाढलेले दिसत आहे.
—————————
या उपाय योजना करणे आहे शक्य
यमाई तलाव परिसरा मध्ये पक्ष्यांना आकर्षित करणाऱ्या वृक्षांची लागवड करणे गरेजेचे. बेटाच्या बाजूने खंदक किंवा चर काढावी. बेसुमार वृक्षतोड थांबवावी. तारेचे कुंपण सर्व बाजूंनी बंधिस्त करावे. पक्षी निरीक्षणासाठी वाँट टाँवरची उभारणी करावी. पक्ष्यांच्या ठिकाणी मनुष्याची वर्दळ टाळावी. कायम पाणी पातळी राहिल याची दक्षता घ्यावी.
